"Είμαι λίγο ψυχαναγκαστική με την καθαριότητα!"
"Εγώ τα θέλω όλα σε σειρά, έχω OCD!"
Αυτές και πολλές άλλες παρόμοιες φράσεις ακούμε στην καθημερινότητα. Το λεγόμενο OCD ή ο "ιδεοψυχαναγκαστικός" εξισώνονται συχνά με την προτίμησή μας ή την ανάγκη μας για οργάνωση, τάξη και καθαριότητα.
Τι ΔΕΝ είναι όμως το OCD;
- Δεν είναι απλή "τελειομανία" ή αγάπη για την τάξη
- Δεν είναι μια "παραξενιά" ή ένα χαριτωμένο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας
- Δεν είναι απλές καθημερινές ανησυχίες ("δεν θυμάμαι αν κλείδωσα το αμάξι")
- Δεν είναι έλλειψη λογικής ή αδυναμία χαρακτήρα
- Δεν είναι πάντα ορατό
Στην πραγματικότητα, η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (Obsessive Compulsive disorder) είναι μια σοβαρή και συχνά εξουθενωτική ψυχική διαταραχή, που εμφανίζεται όταν ένα άτομο παγιδεύεται σε έναν κύκλο ιδεοληψιών και καταναγκασμών. Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες, ενοχλητικές σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που πυροδοτούν έντονα οδυνηρά συναισθήματα και δυσφορία. Μπορεί να έχουν περιεχόμενο που να σχετίζεται με φόβο μόλυνσης, φόβο για επιθετικότητα ή βία, αίσθημα ευθύνης και φόβο πρόκλησης κάποιου κακού, σκέψεις με σεξουαλικό ή θρησκευτικό περιεχόμενο, έντονη τελειομανία, ανησυχία για την ταυτότητα του ατόμου, σκέψεις για την ύπαρξη και τον θάνατο, ή τις συντροφικές σχέσεις. Οι ψυχαναγκασμοί είναι συμπεριφορές στις οποίες εμπλέκεται το άτομο, για να προσπαθήσει να απαλλαγεί από τις ιδεοληψίες ή/και να μειώσει τη δυσφορία. Τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, το συνεχές πλύσιμο, την επανάληψη (δραστηριοτήτων, κινήσεων, κ.α.), το υπέρμετρο τσεκάρισμα (επανέλεγχος) και η αναζήτηση διαβεβαιώσεων, το μέτρημα, η προσευχή για να μην συμβεί κάτι κακό, και άλλες.
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ιδεοληψίες ή/και ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές σε κάποιο σημείο της ζωής τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι έχουμε «κάποια ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή». Για να τεθεί η διάγνωση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD), αυτός ο κύκλος ιδεοληψιών και καταναγκασμών πρέπει να είναι τόσο έντονος, ώστε να καταναλώνει πολύ χρόνο (περισσότερο από μία ώρα κάθε μέρα), να προκαλεί έντονη δυσφορία ή να εμποδίζει σημαντικές δραστηριότητες.
Τι προκαλεί την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;
Η απάντηση είναι ότι «δεν γνωρίζουμε πλήρως» και ότι «δεν υπάρχει μία μόνο αιτία». Η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που πιθανότατα έχει έναν συνδυασμό αιτιών. Στην πραγματικότητα, οι αιτίες της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής για ένα άτομο μπορεί να είναι διαφορετικές από τις αιτίες για ένα άλλο. Ευτυχώς, υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Θεραπεύεται η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία, και ειδικότερα η θεραπεία της Έκθεσης και Παρεμπόδισης της Απάντησης (Exposure and Response Prevention - ERP) αποτελεί τη θεραπεία πρώτης επιλογής για την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Επίσης, η φαρμακευτική θεραπεία με SSRIs είναι η πιο αποτελεσματική φαρμακοθεραπεία για την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ενώ ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακοθεραπείας μπορεί να είναι αποτελεσματική για άτομα με πιο σοβαρά συμπτώματα.
Μπορείς να μάθεις περισσότερα για την Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή στο International OCD Foundation https://iocdf.org