Πολλοί γονείς αναρωτιούνται πώς να μεγαλώσουν συναισθηματικά υγιή παιδιά. Η Αποτελεσματική Γονεϊκότητα διδάσκει τους γονείς πώς να κατανοούν τις βασικές συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους και παράλληλα να εντοπίζουν και να αποφεύγουν τις δικές τους δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Οι γονείς μπορούν να μάθουν να επεξεργάζονται τη σχέση με τα παιδιά μετά από μία σύγκρουση, και να επανασυνδέονται μαζί τους.
Όλοι οι άνθρωποι χρειάζονται να καλύπτουν τις βασικές συναισθηματικές τους ανάγκες για να είναι ψυχικά και συναισθηματικά υγιείς. Αν οι γονείς μάθουν για τις βασικές συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους, θα μπορούν να αντιδρούν πιο αποτελεσματικά στην δύσκολη συμπεριφορά των παιδιών, να αποφεύγουν τη ματαίωση και τις συγκρούσεις και να καλύπτουν όσα έχουν ανάγκη τα παιδιά.
Ποιες είναι οι βασικές συναισθηματικές ανάγκες;
- Σύνδεση και Αποδοχή
- Υγιής Αυτονομία
- Λογικά Όρια
- Ρεαλιστικές Προσδοκίες
Σύνδεση και Αποδοχή
Αφορά στην ανάγκη των παιδιών και των εφήβων να συνδέονται ολοκληρωτικά με τους γονείς τους με υγιή τρόπο, να αισθάνονται ότι ανήκουν, ότι είναι αποδεκτά και ότι αγαπιούνται άνευ όρων. Η πραγματική σύνδεση με τα παιδιά συμβαίνει όταν μοιράζονται συναισθήματα και τα δύο μέρη: οι γονείς προς τα παιδιά και τα παιδιά προς τους γονείς, με στοργή, ενσυναίσθηση και κατανόηση ανάμεσά τους. Η ανάγκη αυτή δεν μπορεί να καλυφθεί όταν οι γονείς επιμένουν στη "λογική". Χρειάζεται σύνδεση μέσα από την αλληλεπίδραση σε συναισθηματικό επίπεδο. Αυτό που λένε στα παιδιά είναι πολύ λιγότερο σημαντικό από το πώς το λένε, δηλαδή με ποιον τόνο φωνής, με ποια γλώσσα του σώματος, με τι βλέμμα.
Ας αναρωτηθούμε: "Άραγε το παιδί μου αισθάνεται ότι το συμπαθώ και το αποδέχομαι;". Αυτή η ερώτηση θα βοηθήσει να σκεφτείτε αν τα παιδιά αισθάνονται πραγματικά αποδεκτά ως άτομα.
Υγιής Αυτονομία
Αφορά στην ανάγκη των παιδιών να αναπτύσσουν τις δικές τους προσωπικότητες, ικανότητες και αυτο-πεποίθηση, καθώς εξελίσσονται σε λειτουργικούς, ανεξάρτητους και υγιείς ενήλικες. Όταν οι γονείς καλύπτουν αυτή την ανάγκη, τα παιδιά αναπτύσσουν τα εξής χαρακτηριστικά: σταθερότητα, ασφάλεια, έκφραση του εαυτού, αισιοδοξία, διεκδικητικότητα, διαφοροποιημένη και ανεπτυγμένη αίσθηση εαυτού, ανεξαρτησία, αίσθημα ικανότητας. Όσο μεγαλώνει ένα παιδί, οι γονείς χρειάζεται να το εμπιστεύονται σε όλο και περισσότερες αποφάσεις, ανάλογα με την ηλικία του. Η ενίσχυση της αυτονομίας φαίνεται να οδηγεί σε βελτιωμένο κίνητρο στα παιδιά. Τελικώς, τα ίδια θα πιστέψουν ότι μπορούν να ανταπεξέλθουν στον κόσμο γύρω τους.
Λογικά Όρια
Αφορά στην ανάγκη των παιδιών να αισθάνονται το σωστό και το λάθος, τα όρια και τα εργαλεία που χρειάζονται για να ανταπεξέλθουν στον κόσμο και στη συνεργασία με τους άλλους. Όταν καλύπτεται αυτή η ανάγκη, τα παιδιά αναπτύσσουν στοιχεία και πεποιθήσεις που αφορούν στην δικαιοσύνη και την ισότητα, την αμοιβαιότητα, τον αυτο-έλεγχο, την αυτο-πειθαρχία και το κοινό μοίρασμα. Στην πραγματική ζωή, τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικες, χρειάζονται όρια για να μπορούν να συμβιώνουν με άλλους. Φυσικά, κάθε οικογένεια είναι διαφορετική και έχει διαφορετικούς κανόνες. Το να δείχνουμε στα παιδιά ποια είναι τα όρια και να τα κατευθύνουμε να ακολουθούν αυτά τα όρια είναι πολύ φροντιστικό και προστατευτικό, δεν είναι "βίαιο" ή "παλιομοδίτικο". Τα παιδιά δεν γεννιούνται προγραμματισμένα να γνωρίζουν και να ακολουθούν κανόνες.
Πότε αυτή η ανάγκη δεν καλύπτεται;
- Όταν οι κανόνες και τα όρια δεν είναι "λογικά", για παράδειγμα προσδοκούμε από τα παιδιά να ακολουθήσουν πολύ αυστηρούς ή άκαμπτους κανόνες.
- όταν οι γονείς αισθάνονται τύψεις, ή θέλουν να αποφύγουν τις συγκρούσεις, ή περιμένουν ότι τα παιδιά θα οριοθετηθούν από μόνα τους.
- όταν οι γονείς έχουν μεγαλώσει σε αυστηρά ή κακοποιητικά περιβάλλοντα και προσπαθούν να κάνουν το ακριβώς αντίθετο με τα παιδιά τους.
- Όταν οι γονείς είναι πολύ απασχολημένοι και γίνονται πολύ επιτρεπτικοί.
Ρεαλιστικές Προσδοκίες
Αφορά στο να βοηθούν οι γονείς τα παιδιά να κατανοήσουν τι αναμένεται από αυτά, δίνοντάς τους παράλληλα την ελευθερία να είναι ο εαυτός τους. Χρειάζεται να υπάρξει καλός συντονισμός ανάμεσα στις προσδοκίες των γονέων και στις επιθυμίες των παιδιών. Σε κάποιες οικογένειες, δεν υπάρχουν καθόλου προσδοκίες ή υπάρχουν ελάχιστες - αυτό ίσως οδηγήσει τα παιδιά να αισθάνονται "χαμένα", χωρίς έμπνευση και χωρίς εκτίμηση και πίστη στις ικανότητές τους και στον εαυτό τους. Άλλες οικογένειες έχουν υπερβολικά πολλές προσδοκίες από τα παιδιά, προκαλώντας τους πίεση και άγχος. Πολλές φορές οι γονείς αναμένουν από τα παιδιά να κάνουν περισσότερα ή δυσκολότερα πράγματα συγκριτικά με το αναμενόμενο για την ηλικία τους.
- Βάλτε στα παιδιά στόχους που έχουν σκοπό τη μάθηση, όχι την επίδοση.
- Μην ελέγχετε τα παιδιά με τιμωρία ή ελεγκτικό έπαινο.
- Εστιάστε στο ΠΟΙΑ είναι τα παιδιά σας, όχι στο ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ. Αντί να πείτε "ΜΑΣ έκανες περήφανους που πήρες σε όλα Α!", μπορείτε να πείτε "Έκανες πολύ μεγάλη προσπάθεια με τους βαθμούς σου!".
- Ενισχύστε και κινητοποιήστε τα παιδιά που δεν καταφέρνουν πολλά ή δυσκολεύονται. Έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες.
- Εστιάστε στα πολλαπλά είδη νοημοσύνης και στα μοναδικά χαρίσματα του κάθε παιδιού.
Θυμηθείτε: είναι σημαντικό να προσπαθήσετε να γίνεται αποτελεσματικοί γονείς, όχι τέλειοι γονείς. Κάποιες φορές θα θυμώνετε, θα έρχεστε σε απόγνωση και θα δυσκολεύεστε με τα παιδιά. Δώστε έμφαση στην επανόρθωση της σχέσης μαζί τους και στην επανασύνδεση!
Βιβλιογραφία
Louis, J.P., & Louis, K. (2015). Good enough parenting: An In-Depth Perspective on Meeting Core Emotional Needs and Avoiding Exasperation. New York: Morgan James Publishing.
